We bouwen een ruimteschip en gaan op oefenmissie

0 Posted by - 4 februari, 2014 - Exposities, NRC Next
Beeld: Edwin Dertien, Blue Spider

Tentoonstelling // TEC ART // Morgen begint het festival TEC ART in Rotterdam // De tentoonstelling staat voor anarchie // Het is als een wanordelijk ruimteschip van 5.000 vierkante meter, vol innovatieve techkunst, gaming en virtual reality

TAMAR STELLING
nrc.next | 4 februari 2014 | p. 22 & 23

‘Kom vijf dagen bij ons op missie!”, zegt Kees de Groot, organisator van het TEC ART festival. Het thema: ‘Operating Manual for Spaceship Earth’. De Groot is wars van white cubes, beurshokken of museumpresentaties. De tentoonstelling TEC ART staat voor anarchie. Als een wanordelijk ruimteschip van 5.000 vierkantemeter, vol innovatieve techkunst, gaming en andere virtual reality.

Een iconisch werk voor deze TEC ART is de Seeker, een ruimteschipproject van kunstenaar Angelo Vermeulen, die een PhD in Starship Design doet aan de TU Delft. Vermeulen bouwt wereldwijd allerlei kunstige ruimteschepen, samen met steeds weer andere kunstenaars en techneuten. Hij wil ze laten nadenken over de toekomst van leven en overleven. „Als je mensen voorstelt: laten we het huis van de toekomst bouwen, krijg je dodelijk saaie discussies. Maar als je zegt: ‘kom, we bouwen een autonoom starship en we gaan erin op oefenmissie’, dan trekken ze ineens alle registers open.”

Vorig jaar nog zat de Vlaming vier maanden op ‘Mars’, nou ja, bij wijze van dan. Hij was crew commander van een NASA-oefenmissie op Hawaï. Wat Vermeulen daar meekreeg gebruikt hij om zijn Seekers steeds zelfvoorzienender en bewoonbaarder te maken, want in elke Seeker vindt een korte missie plaats. Vermeulen: „Geweldig is dat. Je wordt je bijvoorbeeld superbewust van voorraden.” Zodra een kraan open gaat zie je het gevisualiseerde waterniveau omlaag denderen. „En je weet: oh-oh, na deze voorraad hebben we nog één fles en that’s it!”

VORIG JAAR NOG WAS HIJ VIER MAANDEN CREW COMMANDER VAN EEN NASA-OEFENMISSIE

Op TEC ART zijn filmpjes en modellen te zien van de Seeker die Vermeulen bouwde met het MADlab uit Eindhoven. Deze Seeker is voorzien van allerlei vernuftige systemen voor het levensonderhoud. Neem de aquaponics, een soort hangende tuinen die groenteteelt en viskweek met elkaar verenigen. „Planten zuiveren afvalstoffen uit de aquaria van vissen die eronder hangen.” En de vissen – bijvoorbeeld tilapia, de ‘koeien van de aquacultuur’ – bezorgen zo voedingsstoffen aan de plant.

Robots als insecten

Maar hoe verken je eventuele nieuwe planeten, als je opgesloten zit in een ingenieus doch krap ruimteschip? Het project A4 Design Challenge van Edwin Dertien, mediakunstenaar en docent aan de Universiteit Twente, biedt misschien uitkomst. „Ik ontwerp robots met een bouwtekening van maximaal één A4 groot.” Zo onstaan veel leuke, ‘portable’ robot designs. „Je hebt altijd maar één A4 plaatmateriaal nodig waar je alle onderdelen uit snijdt met een lasersnijder.”

Dertiens robots zijn insectachtig. „Denk aan die insect robots uit de film Minority Report of de insectoids van fameuze robotbouwer Mark Tilden.” De bots staan op TEC ART en Facebook. „Mijn hoop is dat bezoekers geïnspireerd raken en zelf aan het ontwerpen en bouwen slaan in het dichtstbijzijnde FabLab.” Een FabLab of fabrication laboratory is een openbare werkplaats waar je met kostbare machines zelf iets kunt produceren (zie www.fablab.nl). „Op een dag bestuurt iedereen zijn eigen verken-spin”, zegt Dertien blij.

Besturingssystemen komen dan mogelijk niet langer in de vorm van een extern computertje dat je bedient, maar zitten verwerkt in je kleding. Zo fabriceerde Techmode-ontwerpster Maartje Dijkstra een pak voor muziekproducer Beorn Lebenstedt (ook wel bekend als ‘Newk’), dat Denzipfaden heet en fungeert als een digitaal muziekinstrument, of MIDI-controller. Door zes grote gouden ritsen in het borststuk van de outfit open en dicht te ritsen kan Newk geluiden afwisselend afspelen, het volume regelen enzovoort –net schuifknoppen op een mixer.

Ook filmmaker Ruben van Leer komt met een mix van cultuur en techniek. Hij bracht een danser en een operazangeres honderd meter onder de grond om hun kunsten te vertonen – zij zingt de solocantate BWV 51 van Bach – op en naast de LHC, de ondergrondse deeltjesversneller bij Genève. Hij wil hiermee vragen oproepen. „Wat hebben oervormen van communiceren zoals zang en dans, en oerdeeltjes zoals het Higgs-deeltje, met elkaar te maken? Waarom gaat er zoveel meer geld naar wetenschap dan naar kunst? ” De mix van wetenschap en kunst is Van Leers forte. Zie ook zijn recente clip Glass of the Microscope van de synth-pop band Yeasayer: onder andere gefilmd in onderzoeksinstituut en museum Naturalis en vol microscopische opnames van chemische processen.

Is alle technospacekunst-realiteit toch nog te ver weg? Zet dan één van de nieuwste virtual reality brillen op – de Oculus Rift – en loop door een melancholisch landschap geheel in grijstinten, waar luchtschepen opstijgen en vertrekken. Steeds mis jij ze. Dat is de bedoeling, volgens kunstenaar Alle Jong. „Het gevoel van verlies, van heimwee naar andere tijden, van reflexie – daar gaat het me om.”

Tijdens Art Rotterdam (5 t/m 9 februari) is TEC ART te zien in:
Rotterdam Centraal, het Drijvend Paviljoen en de Fenixloods 1