Kasten vol fantasie

1 Posted by - 11 april, 2014 - Exposities, NRC Next
Beeld: Constructing and classifying the animal in order to make it meaningful to the human (2009),
welwillend ter beschikking gesteld door
Ruben Bellinkx en Geukens & De Vil.

Expo // Wunderkammer 2014 // Wat vind je in een rariteitenkabinet in een tijd waarin niets raar is? // Dat kun je zien op de expositie Wunderkammer 2014 in Enschede

TAMAR STELLING
nrc.next | 11 april 2014 | p. 22 & 23

Schapenwolkjes; niet aan de hemel maar binnenshuis, mannequins met blootgelegde organen in kaak, hals en borstkas, landkaarten op vlindervleugels – met de expositie Wunderkammer 2014 zet curator Ella Buzo een nieuwerwets rariteitenkabinet neer. Buzo: “Waar zou je anno 2014 nog een wonderkamer mee inrichten, nu er geen nieuwe werelddelen meer te ontdekken zijn met vreemde volkeren, eigenaardige godsdiensten, kunsten of oudheden en zonderlinge dieren?” Antwoord: met overdadige en bizarre objecten uit de fantasiewerelden van kunstenaars.

“Ontdekkingsreizen naar verre landen maakten een enorme verzamelwoede los bij de rijken van de Renaissance”, vertelt Buzo. Het aanleggen van een privé microkosmos, of wonderkamer, met categorisering naar eigen inzicht, was hip. Eeuwen later toont Wunderkammer 2014 objecten uit kunstzinnige gedachte-experimenten, zoals twee reliekkasten uit de fantasiestad Sellfable City van kunstenaar TBD (41).

TBD: “Sellfable is één grote machine. De wezens die er leven hebben één doel en dat is het draaiende houden van die machine. Elektriciteit is de religie hier.” De architectuur in Sellfable is een mix van elektriciteitscentrales en kerken. Kerktorens lijken op elekriciteitsmasten. De stad ‘bestaat’ vooral op internet, maar TBD bedacht Sellfable karakters zoals de SFC Archivist of Victoria Woolstool – met Facebookpagina en al – die street art en reliekkastjes achterlaten in onze wereld. Dat zijn de werken die je aantreft in Wunderkammer.

Er duiken ook weleens wat reliekkastjes op ‘in het wild’, in de straten van New York, Berlijn of Amsterdam. TBD: “Ik probeer steeds te bewijzen dat deze stad bestaat.” In zo’n reliekkast zit een gravure in plexiglas die – wil je het lijnenspel kunnen zien – echt afhankelijk is van elektriciteit. Alleen als kleine lampjes de gravures recht van boven of onder verlichten, verschijnen de mysterieuze chimaera’s die Sellfable bewonen. Zo toont het werk Collecting Shells in lichtgevende contouren een sfinxachtige vrouw met een elegant mechaniek op haar rug en een kroon van elektriciteitskabels die uit haar hoofd steekt. Daar kan ze elders mee inpluggen in de stad. Ze zit aan een meer van water en olie; brand- en koelvloeistof voor de machines, bewoond door elektriciteitskwallen die alles schoon houden.

Cultuurmix

Niet alle kunstenaars verzonnen nieuwe werelden zoals TBD. “Misschien ben ik onbewust wel een té grote fan van Iron Man”, zegt industrieel ontwerper Niek Pulles (28). Hij kleide een serie maskers genaamd Creating Future Tribes voor de etnische stammen van de toekomst. De maskers hebben verschillende structuren – lijkend op bloemblaadjes of scheermesjes – en zijn bespoten met allerlei kleuren autolak. Denk aan Corvette Steel Blue, BMW Rood, of Pimp My Ride autolak die van paars naar groen gaat in de zon. Pulles: “In deze maskers verenig ik mijn fascinatie voor Afrikaanse maskers, voor de ‘gezichten’ die auto’s hebben dankzij hun koplampen en gril en voor alle autoculturen wereldwijd. Truck-art uit Pakistan, Saoedi’s die hun Bentley ombouwen tot een bling bling slagschip, fantastisch.”

DE INSECTEN LIJKEN OP TROTSE SOLDAATJES MET MENSVORMIGE LIJVEN

De planten, slakken en zeeanemonen van kunstenaar Jeroen Kuster (42) zijn al even bombastisch. “Ik maak alles wat je in een natuurhistorisch museum ook vindt, maar dan verzonnen varianten van porselein en thermoplastic, met namen in het Latijn die niet bestaan”, zegt Kuster. Tentoongesteld werk is gebaseerd op de wortels van de Welwitschia, een plant die heel langzaam groeit en alleen in de woestijn voorkomt. Kuster viel er meteen voor toen hij haar zag in het Universiteitsmuseum van Groningen. Kuster: “Ik maak ook wel reizen naar oerwouden, zoals in Colombia, op zoek naar biotopen – rotspartijen en boomwortels – waar mijn creaties zouden kunnen wonen.”

Insectkunst

Beeldmaker Cedric Laquieze (32) knutselt ook fantasiewezens, maar dan van stukken skelet, bloemen, planten en bont gekleurde insecten. Wunderkammer toon twee van zijn insect fairies onder grote glazen stolpen. Het zijn trotse minisoldaatjes met mensachtige lijven, samengesteld uit de vleugels, pootjes en schildjes van allerlei krekels, torren, vlinders en libellen. Laquieze maakte ook een gouden microbenkop, die te gebruiken is als helm, van exoskeletten van degenkrabben verguld met bladgoud. “De symmetrie en het ontwerp van de micro-organismen die onze huid en lakens bevolken zijn, gezien onder een microscoop, opvallend mooi”, zegt Laquieze. “Dit is mijn eerste helm, maar ik wil er nog meer gaan maken, lijkend op de facetogen van insecten.”

Veel van de exposerend kunstenaars zijn geboeid door insecten. Ze zijn verwerkt in sieraden, steampunk-achtige mechanische doosjes of de meterslange schilderijen van Anne von Freyburg (34). Zij mixte schilderingen van in zichzelf gekeerde vrouwen die bezwijken onder bergen vlinders, met stukken gobelin-tapijt, borduursels, Franse knopen in mohair, pareltjes en Swarovski-kristal. “Rijkdom en luxe horen van oudsher ook thuis in wonderkamers”, zegt Buzo.

Wie nog niet genoeg heeft van alle insectkunst kan op tien minuten afstand lopen van TETEM ook naar het Rijksmuseum Twenthe, om de insectentekeningen en -sculpturen van Jan Fabre uit de jaren zeventig te zien, compleet met spinnenkabinet en torrentelraam.

Wunderkammer 2014 is t/m 18 mei
in TETEM, Stroinksbleekweg 16, Enschede

Insect Fairies

Beeld: Insect Fairies, Cedric Laquieze