Haaien slopen het internet

1 Posted by - 1 november, 2014 - NewScientist, Rubrieken
Beeld: sudmike, YouTube

Haaien bijten de onderzeese internetkabels van Google stuk. De internetgigant verstevigt nu zijn diepzee-infrastructuur met kevlarachtig materiaal. Is dat het antwoord op bijtgrage haaien?

Tamar Stelling
NewScientist | november 2014 | p. 16 & 17

1  Waarom bijten haaien in onderzeese kabels?

‘Haaien hebben een specifiek sensororgaan waarmee ze elektromagnetische golven kunnen waarnemen, de ampullen van Lorenzini.’ Aan het woord is marien bioloog Michaël Laterveer. Hij trainde haaien voor het Oceanium in Blijdorp en is directeur van advies- en onderzoeksbureau Blue Linked.

De ampullen van Lorenzini zijn een soort poriën gevuld met gelei die rond de bek zitten en met elkaar verbonden zijn. In de diepzee, op zo’n 1,5 tot 3 kilometer diepte – waar ook de internetkabels liggen – zie je niets. Dankzij de ampullen kunnen haaien toch het zeer zwakke elektromagnetische veld van een kloppend prooihartje registreren, ook als dit verstopt zit onder het zand of in koraal. Het elektromagnetische veld van internetkabels prikkelt de haaiampullen waarschijnlijk ook. Voor haaien duidt dit op spieractiviteit in plaats van browsende mensen.‘Voedsel is schaars in de diepzee. Haaien zullen vaak even bijten in de kabel om te onderzoeken of die eetbaar is’, zegt Laterveer.

2  Kun je internetkabels niet gewoon ‘onzichtbaar’ maken voor haaien?

‘Haaien kunnen enkele millivolts al detecteren’, zegt haaiendeskundige Pepijn Kamminga van Naturalis Biodiversity Center. ‘Maar we hebben hier te maken met een kennisgat, want er wordt weinig onderzoek gedaan naar elektromagnetische waarneming bij haaien.’

De surfindustrie heeft de elektromagnetische gevoeligheid van haaien in elk geval omarmd. Apparaatjes die met klittenband om de enkel zitten, zoals het Electronic Shark Defence System (ESDS), beloven surfers te beschermen tegen haaienaanvallen, juist door heftige elektromagnetische velden uit te zenden. Overprikkeling van de ampullen schrikt haaien af, is het idee. Zo zullen surfers dus geen last hebben van haaien op zoek naar eten.

Internetkabels overprikkelen de ampullen in elk geval niet. ‘Het is niet bekend wat elektromagnetische velden van welke frequenties precies doen met een haai’, zegt Laterveer.

Blijdorp zag ooit op aandringen van Laterveer af van het plan om een hoofdkabel onder het haaienbassin door te laten lopen. En toen kleine Blijdorphaaien op een bepaald moment vreemd gedrag gingen vertonen – ze staken steeds hun kop boven het wateroppervlakte uit – onderzocht Laterveer of dit niet iets te maken had met elektromagnetische straling. ‘Het bleek erg moeilijk om de elektromagnetische straling te meten, op het land al. In het water was het helemaal niet te doen.’

Die haaien-onzichtbaarheidsmantel voor internetkabels blijft voorlopig dus nog even uit.

3  Is Googles kevlar dan het antwoord?

‘De eerste vraag is: welke kracht staat er op een diepzeekabel op het moment dat een haai erin bijt?’, zegt kabelexpert Maurice Felten. Haaientanden zorgen voor snijkrachten. ‘En juist met snijkrachten kan kevlar niet zoveel’, aldus Felten. Het materiaal wordt in de kabelindustrie vooral ingezet om trekkrachten op te vangen. ‘Aan kevlar kun je bij wijze van spreken een boot vooruit trekken, maar je knipt er zo doorheen.’

Wat biedt dan wel genoeg weerstand aan haaientanden? Duikers dragen een soort maliënkolder ter bescherming. Felten: ‘Er zijn natuurlijk allerlei soorten staalvlechtwerken, en zelfs staaltape die je om internetkabels heen zou kunnen draaien.’ Zo’n metalen mantel zou dan tevens kunnen dienen als kooi van Faraday, waardoor er mogelijk überhaupt geen elektromagnetische straling meer uit de signaalversterkers van de internetkabel ontsnapt.

Maar als je bedenkt dat een onderzeese optische-vezelkabel – tussen bijvoorbeeld Japan en Groot-Brittannië – al snel 27.300 kilometer lang is, lijken kabelmaliënkolders een erg kostbare oplossing voor de haaienproblematiek.

4  Moeten we de kabels begraven?

‘Ook dat zal vooral een economisch vraagstuk zijn’, zegt Cees van Rhee, hoogleraar baggertechnologie aan de TU Delft. Het hangt er bijvoorbeeld al vanaf hoe hard de grond is. Als de kabel in een zandbodem begraven moet worden, kun je met waterstralen makkelijk een gleuf opspuiten om een kabel een paar meter diep te leggen. Heb je te maken met hardere gronden, gesteenten of rots, dan is begraven niet praktisch. Kabels worden dan wel afgedekt met een laag steen.

Steen storten en begraven kan overigens tot ongeveer een kilometer diepte. ‘Maar als de internetkabel de oceaan oversteekt, zullen daar zeker wel stukken van 2 tot 3 kilometer diepte tussen zitten. Begraven is misschien wel mogelijk, maar bij mijn weten is er niet veel materiaal dat dat nu kan. Dat moet je dan ontwikkelen.’

5  Lopen alleen internetkabels gevaar?

Van Rhee: ‘Vorige eeuw zijn er heel wat ‘communicatiekabels’ gelegd. Gewoon door ze van een schip af te laten rollen. En dan maar wachten tot ze afzonken naar de bodem.’ Potvissen raakten er nog weleens in verstrikt, wat vaak het einde betekende voor zowel potvis als kabel.

Nu worden vooral veel hoogspanningskabels gelegd, bijvoorbeeld van en naar windmolenparken in zee. ‘Deze kabels hebben een enorm dikke beschermlaag waar een haai niet snel door komt. Plus, ze liggen bijna altijd beschut onder de zeebodem of met een steenbestorting erop. Niet eens zozeer tegen vissen en haaien, maar tegen ankers en netten van vissersschepen, of natuurrampen als aardbevingen.’