Gecustomizede wezentjes

0 Posted by - 11 september, 2012 - Exposities, NRC Next
Beeld: Muis zonder ribben, waarvan de huid en organen transparant zijn, Lucadi Tommaso, Waag Society

Een expositie in de Waag toont opgezette dieren en planten die er zonder interventie van de mens niet waren geweest.

TAMAR STELLING
nrc.next | 11 september 2012 | p. 25 

GMO’s of genetisch gemodificeerde organismen zijn een chronisch onderbelichte categorie binnen natuurhistorische musea, als je het Rich Pell vraagt. Pell, kunstenaar en professor in de elektronische mediakunst aan de Carnegie Mellon University, opende maart dit jaar ’s werelds eerste centrum puur voor door de mens gemaakte schepsels: het Center for PostNatural History in Pittsburgh. Vanuit deze thuisbasis reist zijn postnatuurlijke collectie de wereld over. Pell is met die expositie, PostNatural Organisms of the European Union, voor het eerst in Nederland neergestreken, in het anatomisch theater van de Waag in Amsterdam.

Het is een kleine expositie, die twaalf veelal opgezette wezens toont die er zonder interventie van de mens niet geweest zouden zijn. Ze huizen in een twaalfhoekige vitrine, waar twaalf ouderwetse bakelieten telefoonhoorns aan hangen. Zet er één aan je oor en je hoort de stem van Pell het verhaal achter de creatie van het dichtstbijzijnde organisme oreren.

Neem de alcoholistische rat. Witte lab-ratten zijn misschien wel de meest iconische proefdieren die we kennen. Ze functioneren vaak als miniatuur-stand-ins voor mensen. Door middel van selectief fokken en genetische manipulatie kweken onderzoekers alle denkbare menselijke gedragingen en ziekten in de beestjes.

Finse wetenschappers kweekten ‘zuipratten’, die alcohol verkozen boven water

Zo gaan in Finland veel volwassen mannen gebukt onder alcoholisme. Daarom schiepen onderzoekers van het Finse National Public Health Institute ratten met een drankprobleem. Deze zuiprat is niet genetisch gemanipuleerd, maar onderworpen aan een selectief fokprogramma, waarbij alleen die ratten zich konden voortplanten die, wanneer voor de keus gesteld tussen een bakje water of een bakje alcohol, voor de drank gingen. Rond het jaar 2000 stopten de Finnen met hun alcoholrat-experimenten. Het is niet bekend hoe het vandaag de dag gesteld is met de Finse drankzuchtige rattenpopulatie.

Zeker niet alleen ‘de wetenschap’ zet organismen graag naar haar hand verzekert Pell ons. Boeren zijn al zo’n ruime 15.000 jaar bezig met de domesticatie van al wat eetbaar is. En als we iets mooi vinden – zoals tulpen, of lief – zoals honden – dan zijn wij, de homo sapiens, niet te beroerd om deze schepsels dan weer het ene en dan weer het andere uiterlijke kenmerk mee te geven. Gestreepte tulpen stonden zo aan de basis van ’s werelds eerste economische bubbel. En de hond is dankzij ons recordhouder ‘grootste verschil in grootte tussen de kleinste en de grootste variant binnen één soort’, van alle individuele diersoorten. Want waar de Azteken ooit gingen voor (voorlopers van) de chihuahua ter klein vermaak, zetten de Romeinen groot in op de Duitse dog voor gladiatorenspelen.

Cultuur en natuur komen nader tot elkaar in de GMO. Geboeid? Meer verhalen over o.a. rode kanaries, terminatormuggen en albino-anticonceptiekikkers wachten in de Waag.

TENTOONSTELLING
PostNatural Organisms of the European Union
t/m 16 september, Waag Society
Nieuwmarkt 4, Amsterdam.
***

Op 16 september is er om 16.00 uur een finissage, waarbij wetenschappers Rich Pell en Paul van Krimpenfort met elkaar in gesprek gaan.