Enter de stad van de toekomst

0 Posted by - 9 oktober, 2012 - Exposities, NRC Next
Beeld: UTS, Factory Fifteen

Straks wonen we op ultragroene biotech wifi-eilandjes en is ons vervoermiddel een quadcopter. Liam Young toont de toekomst in de expositie Under Tomorrows Sky. En iedereen mag met hem meedenken.

Tamar Stelling
nrc.next | 9 oktober 2012 | p. 26 & 27

Stel je voor: de stad zoalswe die nu kennen verdwijnt en de mensheid woont in Galapagoseiland-achtige bergdorpjes, gelijkmatig verdeeld over de aarde. Van ons eens zo extensieve wegennetwerk is niks meer over. Niemand rijdt nog auto of maakt zich druk om olie. Alomtegenwoordig wifi zorgt voor de onderlinge verbinding en ons belangrijkste vermogen zit niet langer in fossiele brandstoffen, maar in het wonderlijke leven dat we middels synthetische biologie op aarde wisten te zetten.

We wonen met dit nieuwe biokapitaal, dat rond ons huppelt en groeit, samen – sterker nog; we wonen er ook ín. Onze huizen verrijzen als uitgekristalliseerde half-levende entiteiten uit een soort biologische soep of mensgemaakte protocellenmoes. Ze gaan op in het landschap, als nieuwe geologische straten van bontgekleurd kalksteen.

Enter de stad van de toekomst, althans, zoals de expositie Under Tomorrows Sky hem ons voorspiegelt met een kamergroot 3D-miniatuurmodel en een aantal 2D concept arts, in de piepkleine Eindhovense kunstruimte MU.

De stad is het geesteskind van de Brit Liam Young: „Op douaneformulieren vul ik altijd maar in dat ik architect ben.” Maar Young werkt niet met cliënten en ontwerpt geen musea of kantoren. Als hoofd futurist van de denktank Tomorrows Thoughts Today filosofeert hij over hoe de toekomst er mogelijk uitziet – letterlijk – wanneer je huidige ontwikkelingen binnen met name de wetenschap overdrijft en extrapoleert. „Als architect zoek ik manieren om een rol te blijven vervullen in het vormgeven van steden, door met opkomende technologieën aan de slag te gaan. Ik denk dat de rol van architect als bedenker van op zichzelf staande, singuliere en inerte gebouwen een beetje uitgespeeld is.”

Juni dit jaar organiseerde Young een Under Tomorrows Sky (UTS) denktank met mensen uit een breed scala aan disciplines: wetenschappers, technologen, futuristen, comic- en concept artists, schrijvers van sciencefiction en mensen uit de sciencefiction-filmindustrie. Verschillende futuristische stadsbeelden die al discussiërend ontstonden, verwerkte Young in een eerste versie van het 3D UTS-model dat nu bij MU te zien is. Bij de constructie van het model werd Young geholpen door modelbouwer Nigel Blake die ook meewerkte aan films als Aliens (1986) en Sunshine (2007).

Wat voor futuristische visies dan? Neem Rachel Armstrong, ‘duurzaamheidsinnovator ’ met een achtergrond in de geneeskunde. Armstrong is al jaren bezig met de ontwikkeling van zogenaamde ‘living architecture’ die los van blauwdrukken, industriële productie of bouwvakkers gewoonweg tot stand ‘groeit’. Ze onderzoekt hiertoe metabolische materialen of protocellen. Dit zijn mensgemaakte rudimentaire cellen zonder DNA; een soort kleine vettige zakjes met een chemische batterij erin, met eigenschappen die echte cellen ook hebben. Ze kunnen bijvoorbeeld bewegen en planten zich voort. Deze cellen zijn – mits juist geprogrammeerd – zo potentieel in staat omuit te groeien tot allerlei structuren. Waarom niet woonhuizen? In een wat nabijere toekomst zouden Armstrongs protocellen een oplossing kunnen bieden voor de rottende fundamenten van Venetië, door een ondersteunend kalkstenen rif te vormen. Zie voor meer uitleg over protocellen de TED-talks van Rachel Armstrong en Martin Hanczyc op ted.com.

Niet iedereen stelt zich nieuwe bouwmaterialen voor. Volgens Kevin Slavin, onder andere hoogleraar ‘urban computing’ en pionier op het gebied van game design en ontwikkeling, kent de wereld naast mens en natuur een nieuwe, stedenvormende, haast elementaire kracht: het algoritme. Het is voor bijvoorbeeld beurshandelaren op Wall Street van vitaal belang dat hun algoritmes een transactie net een paar microseconden sneller kunnen uitvoeren dan de algoritmes van de concurrentie. Aldus schieten de prijzen van locaties rond de plaats waar de internetkabel van Manhattan uit de grond komt omhoog, en worden opgekochte gebouwen van binnen helemaal gestript om plaats te maken voor gigantische, ijzeren serverparken die zo dicht mogelijk bij de grond zitten. „Steden en gebouwen zullen zo steeds meer ingericht worden op onzichtbare maar cruciale verbindingen”, voorspelt Young. „Wie maakt zich dan nog druk om voldoende parkeerplaatsen of zon? Daarnaast, ik ben nu al veel hechter met mijn Facebook- en Twittervrienden dan met mijn buurman die ook in Londen woont. We krijgen sowieso een hele andere relatie met zoiets als ‘locatie’.”

De rol van de architect als bedenker van inerte gebouw en is een beetje uitgespeeld

Volgens sciencefiction-schrijver Bruce Sterling verandert ook onze relatie met fysieke objecten. Gebarenherkenningssoftware die we nu wel kennen van de Kinect spelcomputer en eventueel van de wat krachtigere sensor van LEAP (zie: leapmotion.com), zal overal in gaan zitten. „In kranen, in deurknoppen. Misschien verwordt het leven binnenshuis wel tot een sierlijke gebarendans”, mijmert Young. Verder ‘vliegen’ we in de toekomst bij gebrek aan wegen, auto’s en olie allemaal een quadcopter, menen de robotici in de denktank.

Terug naar het fysieke 3D-model. De lichtblauwe kleur van de huisjes doet denken aan de Indische stad Jodhpur, maar de manier waarop woningen willekeurig tegen de bergjes gestrooid zijn heeft wat weg van de stedelijke groeipatronen in favela’s of typische Braziliaanse krottenwijken zoals in Rio de Janeiro. „Beide klopt”, zegt Young. „Door denktanklid Mike Davis, auteur van onder andere het bekende boek Planet of Slums, kregen we interesse in het idee van India als een opkomende supermacht – juist door die ontzaglijke populatiegroei in hun sloppenwijken en de technologische groei in hun IT-sector. Dat bevindt zich in één lijn met – je hebt vast Bladerunner gezien?” De stedelijke omgeving in sciencefictionfilm Bladerunner (1982) werd ontworpen in een tijd dat Japan een technologische supermacht was. „Dus dat beeld in Bladerunner kwam voort uit een gelijksoortige overdrijving van huidige condities als bij ons. Waar hun toekomst een mash-up was van Los Angelos en Tokio, is het bij UTS een mash-up van Rio, Jodhpur en kunstmatige schiereilanden voor de kust van Dubai.”

Net als bij Bladerunners ‘Los Tokyo’, moet ook het UTS-model dienen als decor waartegen zich toekomstscenario’s afspelen. Tijdens de Dutch Design Week tussen 20 en 28 oktober zullen verhalen te lezen zijn en nog meer concept art en films te zien zijn, door creatieven uit Youngs denktank. En, zegt Young: „Een stad evolueert door de verscheidenheid van de mensen die er deel van uitmaken. Zo willen we dat onze stad niet alleen door designers en wetenschappers gebouwd wordt, maar ook door publiek.” Je kunt een eigen verhaal over de toekomst, zich al dan niet afspelend in de UTSstad, naar Young sturen via www.undertomorrowssky.com.

Tijdens de Dutch Design Week houdt MU ook workshops voor publiek over nadenken over de toekomst en hoe deze ideeën om te zetten in een verhaal. Publieksverhalen worden eventueel opgenomen in het begin 2013 verschijnende boek Future Perfect over het hele project Under Tomorrows Sky, of in een speciale UTS-editie van NewScientist’s nieuwe magazine voor mixvormen tussen wetenschap en fictie: Arc.

TENTOONSTELLING
Under Tomorrows Sky: Speculative visions of a future city
t/m 28 oktober, MU artspace, Emmasingel 20, Eindhoven.
****