Een bij met een bazooka is helemaal niet zo gek

0 Posted by - 25 maart, 2014 - Exposities, NRC Next
Beeld: Job van der Molen

Expo // Niks is nieuw onder de zon // Job van der Molen maakte een insectenleger // Het is opgenomen in de online collectie van het New Yorkse Museum of Modern Art // Dat verbaast Van der Molen: „We sturen al eeuwen insecten naar het front.”

TAMAR STELLING
nrc.next | 25 maart 2014 | p. 22 & 23

Bazookabijen, kevertanks en libellekopters; de Nederlandse illustrator Job van der Molen (29) maakt vreemdsoortige cyborgbeestjes van opgezette insecten en huis-, tuinen keukenapparatuur of oud speelgoed. Zijn werk Niks is nieuw onder de zon is sinds kort te zien op Design and Violence, een online expositie van het prestigieuze Museum of Modern Art (MoMA) in New York.

„Ik groeide op in de jaren tachtig en keek dus enorm veel slechte tekenfilms zoals Transformers, The Ninja Turtles en Dino Riders”, zegt Van der Molen. „Allemaal tekenfilms over vage wezens volgestopt met wapentuig.” Van der Molen wilde destijds maar wat graag speelgoed van zijn tekenfilmhelden, maar dat was niet te betalen. Je zou kunnen zeggen: nu maakt hij het zelf.

Zijn fascinatie voor ‘de machine in het dier’ en het contrast tussen natuur en techniek, beleefde een renaissance toen jaren later een drietal zwart-rode kevers – doodgravers – een gat onder een dode tor voor zijn tent in Frankrijk groeven. „Net graafmachines, die kevers.” Na die gebeurtenis schetste Van der Molen een ‘graafmachinekever’. Het was het begin van een wereld vol machinewezens, in zowel 2D als 3D.

De Friese Van der Molen is een beetje verbaasd dat zijn cyborgs juist zo aanslaan bij het kunstminnende publiek in de Verenigde Staten. „Dit soort ‘cybugs’ zijn daar geen sciencefiction meer”, zegt Van Der Molen. DARPA, een Amerikaans instituut dat militaire technologie ontwikkelt, investeert al jaren in échte cyborginsecten die mensen kunnen opsporen en bespioneren. Hoe en wanneer ze die precies inzetten is onbekend.

Cybug of niet, legeraanvoerders sturen al eeuwen insecten naar het front, zegt van der Molen. „Lees het boek Six-Legged Soldiers: Using Insects as Weapons of War door Jeffrey Lockwood er maar op na.” Vanaf de Middeleeuwen tot en met de Koude Oorlog aten roofwantsen bijvoorbeeld het vlees weg van krijgsgevangenen en vernietigden uitgehongerde kevers gewassen van de vijand.

In de VS kunnen consumenten sinds kort zelf een cyborginsect kopen, de RoboRoach. Dat is een levende kakkerlak die elektrodes in zijn voelsprieten krijgt. Je kunt het diertje vervolgens aansturen met je iPhone.

De expo is te zien op designandviolence.moma.org

Hommeles

Zelf een cyborginsect bouwen

Het bouwen van een eigen cyborgleger is eenvoudig. „Elke lente en zomer vindt er massale hommelsterfte plaats onder lindebomen”, zegt Van Der Molen. Lindebomen zijn mateloos populair bij insecten door hun zoete geur. „Hommels ruiken ze van kilometers afstand.” Eenmaal bij de linde vindt de hommel vaak de hond in de pot, omdat andere insecten hem te snel zijn af geweest. Hommels nemen weinig eten mee voor onderweg. Dat wordt ze snel fataal. „Vrienden komen in die periode met Tupperware-bakjes vol hommels aanzetten voor mij”, zegt Van Der Molen lachend.

Artistiek gezien kun je het meest met een hommel als hij nét dood is. „Dan is hij nog zacht als klei en makkelijk in de gewenste positie te manoeuvreren”, legt Van Der Molen uit. „Je kunt, met veel geduld en bloed, zweet en tranen, zelfs de kaak openzetten en de tong uitrollen.”

Als de ideale positie Is bepaald, kun je de hommel met naalden vastzetten in een zachte ondergrond, zoals karton. Prik de naalden niet in maar langs de hommel – anders gaat het beestje misschien kapot. Na twee weken drogen is de hommel hard en kan hij op eigen pootjes staan. „Lijm er dan allerhande stukjes computerchips of plastic schiettuig uit modelwinkels op en klaar is je cyborginsect.”