Avatar Miku is een superster

3 Posted by - 28 mei, 2015 - Features, NRC Handelsblad, NRC Next
Beeld: Hatsune Miku – World Is Mine ~ Project DIVA Live Solo Japan Concert 2010 HD

Hologram Een Japans bedrijf liet bij de stemmen van een zangprogramma poppetjes ontwerpen. Zo ontstond Hatsune Miku, die uitgroeide tot een popfenomeen toen ze als hologram ging optreden.

Tamar Stelling
nrc.next zaterdag | 30 & 31 mei 2015 | p. 23
NRC Handelsblad | 28 mei 2015 | Cultureel Supplement C8

Bij concerten in Japan vult ze moeiteloos stadions vol fans. Ze prijst Toyota Corolla’s, aan, staat in het voorprogramma van Lady Gaga, en schuift aan bij David Letterman. En straks zingt Hatsune Miku in The End, een opera van Keiichiro Shibuya op het Holland Festival. De grootste Japanse popster van het moment komt naar Amsterdam.

En dat terwijl Hatsune Miku – haar naam betekent ‘Eerste geluid van de toekomst’ – geen mens is, maar een softwarepakket. Het Japanse bedrijf Crypton Future Media ontwikkelde haar stem met behulp van het zangsyntheseprogramma Vocaloid van Yamaha. Het bedrijf liet stemacteurs uit Japan allerlei klanken en lettergrepen inspreken. Door tekst en melodie in te voeren kan iedereen met de software vervolgens een digitale zangstem creëren.

Vocaloid MikuOm de zangstemsoftware bij het publiek te doen aanslaan en persoonlijker te maken, gaf Crypton Future Media elke uitgebrachte softwarestem een eigen personage – een ‘avatar ’. Zo ontstond Hatsune Miku, een schattig zestienjarig meisje in mangastijl, met grote turquoise ogen en twee dikke, lange, al even blauwgroene staarten. Die personificatie bleek een gouden zet. Er is meer zangstemsoftware in omloop, maar de ‘Vocaloids’ werden een grote hit.

Een virtuele popster die volle zalen trekt en miljoenen vrienden op Facebook heeft is ongekend

„De reden dat Vocaloids zo superpopulair zijn geworden is omdat de rechten zijn vrijgegeven”, zegt Niels Viveen van de stichting J-pop, organisator van het AnimeCon-festival. Mensen mogen er zelf hun eigen versies van maken en publiceren. „Dus is er een heleboel Hatsune Miku-merchandise op de markt gekomen, zoals poppetjes, knuffels, stripboeken, pruiken en kostuums. En er waren een heleboel mensen die hun eigen Miku-clip bleken te maken.”

Op dit moment zijn er honderdduizenden Vocaloidnummers te vinden op internet. De Japanse variant van YouTube, Nicovideo.jp, kent zelfs een aparte Vocaloid-afdeling waar filmpjes met zang en dans van Miku maar ook andere Vocaloids als Kagamine Len, Rin en Gakupo te zien zijn, gerangschikt naar populariteit. Vocaloidstemmen hebben een enorm bereik en zijn bovenmenselijk snel: ze hoeven immers niet te ademen.

Dankzij de populariteit van de software heeft Miku nu een repertoire van zo’n 100.000 nummers. En omdat de gebruikers van de software zo divers zijn, bestrijkt ze elk muzikaal genre denkbaar. Dankzij componist Shibuya nu ook opera.

Hatsune Miku is veruit de populairste Vocaloid. Ze was al snel een hit online, vermoedelijk vanwege haar schattige uiterlijk. Daarna begon Miku’s muziek het goed te doen in de Japanse hitparade. Computerspellenbedrijf Sega sloot vervolgens een contract met Crypton Future Media om de Vocaloids te kunnen gebruiken voor een muziekspel, Hatsune Miku: Project DIVA, dat in 2009 uitkwam. In dit spel moet je op de maat van de muziek de juiste toetsen aanslaan, alsof je een instrument bespeelt, terwijl figuurtjes zoals Miku op de achtergrond meezingen en dansen. Ook dit spel werd een enorme hit.

Miku’s populariteit nam een definitieve vlucht toen werd bedacht om haar als hologram de liedjes en danspasjes uit het Sega-spel live te laten uitvoeren – bijgestaan door een menselijke liveband en toegejuicht door duizenden fans. En zo debuteerde ze op 9 maart 2010 als popster in de concertzaal Zepp Tokyo in Odaiba, Tokio.

Hologrampopster

Miku is niet de enige hologrampopster: Michael Jackson danste postuum op zijn hit Slave To The Rhythm en Snoop Dogg en Dr. Dre hebben nog weleens gerapt met een hologram van de dode 2Pac. Maar dat waren menselijke sterren. Een virtuele popster die volle zalen trekt, tweeëneenhalf miljoen Facebook-vrienden heeft en alléén als hologram bestaat, is ongekend.

Niels Viveen van J-pop denkt dat zoiets alleen in Japan kan. „Japan omarmt heel snel nieuwe technologie, zolang het maar schattig en grappig is.” Daarbij komt dat de hologram-popsterdroom al langer rondwaart in de Japanse popcultuur. Begin jaren negentig speelde het virtuele idool Sharon Apple een hoofdrol in de vierdelige animeserie Macross Plus. „Dat leek toen nog heel futuristisch”, zegt Léon van Hooijdonk, medeoprichter van het Nederlandse anime- en mangatijdschrift AniWay, „maar nu, zo’n twintig jaar later, zijn er die Vocaloidconcerten. Dat is ze toch maar gelukt; ook al is hetzelfde niveau van interactie nog lang niet mogelijk.”

In de serie Macross Plus zweeft Sharon Apple als hologram door het publiek. Hatsune Miku wordt tijdens een concert vooralsnog geprojecteerd op platte of gekromde oppervlaktes. Tijdens de uitvoering van The End wordt ze geprojecteerd op vijf standaard doorzichtige schermen.

Technisch gezien is Miku dus nog geen écht 3D-hologram, zoals we ze wel kennen uit Star Wars. Wel lopen er een heleboel driedimensionale Miku’s rond: de talloze fans wereldwijd die zich als Miku verkleden. Haar oorspronkelijke zwart-grijzige outfit lijkt op een synthesizer in jurkvorm, maar die jurk is door Miku-fans, en de grote bedrijven die later met haar aan de haal gingen, helemaal losgelaten. In The End draagt Miku een jurkje ontworpen door Louis Vuitton.

Maar het is goed mogelijk dat er ooit echte 3D-Miku’s onder ons zullen zijn. Het is Japanse robotbouwers al gelukt om een robotmens het uiterlijk van Hatsune Miku te geven, en die tevens te voorzien van Miku’s Vocaloid-software. Deze robot heeft in Japan ook al een concert gegeven.

The End, van Keiichiro Shibuya, met Hatsune Miku. 4 en 5 juni in het Nationale Opera & Ballet of zie: